Avondland en identiteit

FullSizeRender(1)

Premier Rutte bij het in ontvangst nemen van het boek Avondland en identiteit

Door Sid Lukkassen

The Great Gatsby was een kritiek op de ontaarding van de American dream: Amerika zou van land of opportunity tot land van opportunisme zijn vervallen. Hoewel het hoofdpersonage door verleidelijk en dynamisch sensualisme werd meegezogen bleven de traditionele waarden van eerlijke arbeid aan hem knagen – de waarden waarop Amerika volgens schrijver Fitzgerald was gebouwd. Hoe is dit verval wat betreft de ‘Europese droom’?

“Na de geslachtsgemeenschap is ieder dier triest”, zo zei een Europees ambtenaar tijdens een gesprek in de Mickey Mouse bar. Het bruisend centrum van het Europees Parlement; daar waar assistenten, ambtenaren en lobbyisten elkaar treffen om de politiek te bedrijven die men niet terugleest op papier. Na lezing van mijn boek Avondland en Identiteit (Aspekt 2015) verzochten lezers om meer onthullingen over de kleurrijke figuur ‘Fabian’. Niet ontoevallig is The Great Gatsby zijn lievelingsboek – in zijn nabijheid ervaart men wat Fitzgerald moet hebben gevoeld: enerzijds opgezweept door Fabian’s extatische fixatie op status, glamour en genot. Anderzijds maakt het nuchtere boerenverstand dat mijn tuindersfamilie meegaf dat ik, hoewel ik me bij hem in het brandpunt van narcistisch hedonisme bevind, daar toch een reflexieve afstand tot bewaar. De ontwortelde kosmopoliet versus de geaarde Duivenaar.

“Zie je die dame daarginds?” zo vroeg de eurocraat terwijl hij een groep verse stagiaires bekeek, “Waarom kleedt ze zich in zulke felle kleuren? Waarom is haar rokje zo kort?” Nog voordat ik kon reageren beantwoordde hij zijn vraag: “Laat haar niet klagen dat ze door mannen wordt lastiggevallen of door hen als lustobject wordt gezien – neen. Haar enige reden is precies de mannelijke aandacht. Ze geniet als op haar wordt gejaagd. Door mannen met connecties en op maat gesneden pakken; door mannen zoals ik.”

Terwijl de ambtenaar sprak zag ik ‘de laatste mens’. Het eindproduct van het postmodernisme. Een jaar of wat geleden bracht dagblad De pers reclame van het telefoniebedrijf Ben: “Ik wil nergens aan vastzitten. Niet aan de plek waar ik vandaan kom. Aan werk, hobby’s of een vriendje. Ik kan gaan waar ik wil. En bepaal zelf waar ik in geloof. Ik zit niet vast aan Nederland. En hou helemaal niet van hokjes. Ik ben vrij om mijn eigen weg te kiezen. Ik zit niet vast aan wie ik wil zijn. Wie ik ben, bepaal ik helemaal zelf. En ook of dat morgen anders is. Ik heb geen verplichtingen. Ik Ben verlost.” Fabian was het kind van deze reclames, van deze tijdsgeest. Het bezield verband maakt plaats voor een ultieme privatisering. Ik doel op een kosmopolitische opheffing van verbinding en beloften, die alleen nog als last, beperking en hindernis worden ervaren.

Dit betreft niet alleen Fabian maar ook de dames waarop hij ‘jaagt’. Aan de buitenkant zien ze er uit als vrouwen maar dat zijn ze niet – het zijn ‘girls’: mensen die hun adolescentie niet kunnen verlaten. Ze zijn zo verliefd op hun eigen ironie, met een zelfbewustzijn dat zo extreem is, dat dit bij voorbaat uitsluit dat ze oprecht gepassioneerd of opgewonden kunnen raken. Het is voor hen onvoorstelbaar dat zich een nieuwe kracht zou kunnen aandienen die alles wat voor hen bekend is verbetert of op de helling zet – verveling hangt over hen en onverschilligheid drukt hen teneer. De HBO tv-serie Girls uit 2012 demonstreerde dit met een seksscène. Daarin ligt de 24-jarige Hannah in bed met Adam. Hij klimt bovenop haar en begint te masturberen, waarbij hij een fantasiemonoloog afsteekt over hoe zij een elfjarig aan-heroïne-verslaafd meisje is dat hij aantrof op straat. Plotseling worden Hannah’s ogen groter – haar verveling lijkt plots doorbroken en ze speelt het spel mee; hier dient zich een kans aan om iets unieks te beleven, om ervaring op te doen. “Seks is voor hen niet iets waaraan ze zich overgeven”, stelde Fabian, “Het is een verlengstuk van hun ‘zelfontdekking’ – dit maakt een escapade met een internationale functionaris interessant. Daar speel ik op in.”

Als het een historische plicht is de Europese decadentie als ooggetuige vast te leggen, dan begaf ik me nu in het hart. Terwijl de zon boven Brussel een helwit vlak tekende ontvouwde de ambtenaar theorieën over mannen die jagen en hun genen verspreiden. “Voor de ware jager gaat het om de vluchtende prooi – zet hem een gebakken konijn voor en zijn levenslust vloeit direct weg.” Pascal zou zoiets hebben gezegd – althans volgens de ambtenaar. “In elke collega zie ik slechts de volgende galeislaaf die het schip voortroeit: een radertje dat aandrijft wat Max Weber als ‘de professionalisering van het bestuur’ omschreef.” Hoewel ik zijn vergelijking van het ‘schip des staats’ met een slavengalei wat wrang vond voelde ik me gevleid door zijn complimenten over mijn “originele en eigenzinnige denkwijze”, die hij terstond opvolgde met een uitvoerig verhaal over zichzelf.

Dat verhaal kwam er op neer dat hij ook zichzelf als jager zag. “Voor mij gaat het allemaal om getallen”, zo deelde hij mee, “Hoe meer vrouwen, hoe beter. En als ik dan met zo’n vrouw seks heb gehad verlies ik direct mijn belangstelling voor haar. De jacht is voltooid, mijn genen zijn verspreid, en het liefst heb ik dan de rest van de dag voor mijzelf. Ik wil dan dvd’s kijken en boeken lezen – wat moet ik nog met die adolescente die in haar string door mijn keuken rommelt? Ik zie dat half-aandoenlijke, half-hautaine schepsel op mijn bed zitten en voel me dan zo hol en leeg van binnen. Het liefst druk ik zo’n aanmatigend frivool ding dan tien euro in handen. ‘Hier is geld voor een taxi. Rot toch op’.”

Dit verhaal regen wij naadloos ineen met een bespiegeling over hipsterdom. Omdat deze subcultuur meer dan enig eerdere is voorbehouden tot seksueel aantrekkelijke mensen. In de jaren ’90 konden lieden met pokdalige gezichten zich nog prima vertonen in afgeragde shirts van de grunge, gothic of punk. De onverzorgdheid van hipsters is daarentegen een zorgvuldig gecultiveerde nonchalance. Deze subculturen ontstonden als categorieën van het ‘links-zijn’, het antikapitalisme. Tégen de instituties en dus tegen de burgerlijkheid, tégen het volwassen worden. Het zich afzetten tegen de volwassen wereld, die collaboreerde met het Apartheid-regime, dictators als Franco en Salazar, de oorlog in Vietnam. De cultuur van het ‘eeuwig jong zijn’ betekende tegelijkertijd ‘eeuwig adolescent zijn’ en dus ‘eeuwig aantrekkelijk’. Inclusief de studentikoze losbandige en vluchtige seksrelaties. En daaruit ontstond het narcisme van het seksuele keurmerk. Wat begon als gelijkheidsstreven werd via de verheerlijking van het jeugdige ongebonden seksleven tot narcistische lichaamscultuur en uiteindelijk tot erotische aristocratie. Weliswaar zijn enige denkstappen nodig om tot die conclusie te komen, maar veel zijn het er niet.

De Russische schrijver Dostojevski beschreef de duivel als een landelijke gentleman. Als een galante en innemende aristocraat die subtiel zijn vingers op je schouder legt en je voor zich wint met een energieke oogopslag. Aan zijn lichaamstaal voel je dat hij grote plannen koestert en dat je van die plannen deel wil zijn – vandaag is de duivel een eurocraat. De ambtenaar rondde zijn verhaal af met een anekdote over een collega met al evenveel empathie. Tijdens een champagneborrel liet deze weten dat hij op het punt stond zijn nu al zeven jaar durende relatie te beëindigen per sms. “Altijd probeerde ik Kant te volgen – behandel een ander niet als middel maar als doel. Alleen kreeg Kant nooit een stagiaire toegewezen, en al helemaal geen twintigjarige Oekraïense spetter met het lichaam van een ballerina en de onverzadigbaarheid van een hoer. Nu denk ik: waarom zou ik de samenleving ook maar enige zeggenschap gunnen over mijn genot?” Everything breaks in Brussels, zo zei hij, en met die boodschap drukte de ambtenaar op ‘send’. Mijn eerste gedachte ging hierbij niet uit naar Kant maar naar Hobbes: de ene mens is als een wolf voor de ander.

Alles breekt in Brussel; men treft er de afgrond van ieder bezield verband. Perceptie en imago zijn alles – de inhoud verdwijnt naar de achtergrond. Vergelijkbaar is American Psycho en de scène rondom het Dorsia restaurant – alles om te kunnen zeggen “ik ben daar geweest” (of het eten er goed is wordt van secundair belang). Dit zijn mensen die zich, vanuit hun ironische zelfbewustzijn, niet toestaan om een ander te missen. Een vriendin vertelde hoe een collega – die qua werk achterbleef maar desalniettemin ‘erg goed viel in het oog’ – op een dag in huilen uitbarstte. De kantoormedewerkers negeerden het voorval en bleven stug doortypen achter hun computers. Zij was de enige die de dame troostte. Maanden later, toen de collega inmiddels voor een andere firma werkte, trof ze haar opnieuw. Deze keek nu langs haar heen alsof ze vreemden waren. “Precies omdat dit opportunisme hier normaal is ben ik minder in vriendschappen gaan investeren” zo zei ze, “Ik begin me eenzaam te voelen.” Het verdampen van ‘sociaal kapitaal’ was al thema in Bowling Alone, in 2000 geschreven door de Amerikaan Robert Putnam. Het is inmiddels ook een Europees fenomeen.

Tekenend is een relaas over het uitgaansleven in Amsterdam. “Vroeger was uitgaan iets voor excentriekelingen, voor mensen die de burgerlijkheid afwezen. Als je boven de vijfentwintig kwam en nog uitging, dan was je een soort bohemien. Nu stromen hordes dertigers uitgaansgelegenheden binnen waarvan de wanden ‘hufterproof’ zijn. Ze krijgen een armbandje met kredietchip waarvan ze kunnen zuipen; ze worden een centrale ruimte ingeleid totdat ze dronken zijn en weer naar buiten worden geduwd.” Dit is te massaal, dit is geen rebellie meer – dit is Brave New World.

Wat ik wantrouw aan hipsters is dat ze egalitair denken (iedereen op zijn eigen merites beoordelen, hoe middelmatig ook), maar zich wél hullen in een Nietzscheaans levensbeeld van het zoeken naar het authentieke, het uitdrukken van een hogere – buitengewone –gevoelsorde. Maar kan iedereen wel zo’n drive vinden, zo’n persoonlijkheid? Ik bedoel dat de aandrang je ergens mee bezig te houden zó sterk is, dat deze niet terug is te brengen tot rationeel verklaarbare oorzaken – het is dan bijna een soort lotsbestemming. Of zoals Luther zei: “Hier sta ik, ik kan niet anders!” Dit lijkt mij voor slechts een enkeling weggelegd – het is zowat genetisch bepaald.

“Reis ver, drink wijn, denk na, lach hard, duik diep, kom terug,” aldus de blogpoëzie van Spinvis. Ik heb vrienden, dertigers, die inmiddels financieel zijn vrijgesteld. Ze gingen Nietzsche lezen om “zichzelf te ontdekken” en verklaren nu, na drie jaar uitwaaien op het Franse platteland en in de Australische outback, met selfies genomen tegen de zonsondergang op Griekse stranden en Belgische wijnkastelen, “hun anker nog steeds niet te hebben gevonden”.

Mijn antwoord hierop is demografisch. Niet lang geleden was de samenleving nog overwegend landelijk. Per dorp had een ieder drie of vier mogelijke huwelijkskandidaten en twee of drie mogelijke beroepen, afgebakend per religie en sociale klasse. De vraag naar “je ware zelf” kwam nooit op omdat alles volgens een voorspelbare ordening verliep. Mensen waren zeer geaard, doordrongen van hun plichten en plek binnen het grotere geheel. Zo waren mijn grootouders tuinders omdat ze niet anders konden of wisten. Vandaag zijn al die ankers ontbonden …”Ik wil nergens aan vastzitten, want ik Ben verlost”… waardoor die existentiële vraag, die vroeger voor excellente individuen was weggelegd, nu ook bij ‘de massa’ bovenkomt. Mensen hebben steeds minder tradities of wortels om met die vraag om te gaan, en te weinig intellectuele belangstelling om zelf een antwoord te vinden. Daarom onderdrukken ze de vraag met consumentisme, bijvoorbeeld in de roes van dancefeesten en xtc-parties. Ons is aangepraat dat we een authenticiteit moeten invullen; in de praktijk doen we dat met status-objecten en ‘exclusieve, blikverruimende ervaringen’ die aan de lopende band worden geproduceerd. Het Dorsia-model.

De Europese ambtenaar Fabian nam al deze overdenkingen aandachtig in zich op. Toen we afscheid namen was er even iets anders in zijn blik. Zijn onwankelbare zelfvertrouwen kreeg plots iets dromerigs toen hij mij de hand schudde: “Mijn opa had altijd mooie verhalen over de Tweede Wereldoorlog. Hoe ze door de bossen renden en samen optrokken met het leger. Wat ga ik mijn kleinkinderen vertellen? In mijn Facebook-geschiedenis lezen ze dat ik naar tienduizend cocktailfeestjes ben geweest… Waar blijft de passie, de spanning, het avontuur? Ik twijfel wel eens aan dit bestaan… het gezapige, het consumptieve, het alomvattende beheersingsstreven… Misschien dat neoliberale democratieën zichzelf ooit zullen opheffen om weer ruimte te maken voor het grootse en meeslepende.”

Sid Lukkassen: Avondland en identiteit

 

Tweet about this on TwitterShare on FacebookPrint this pageEmail this to someone

11 reacties

  1. Dit artikel is mij te lang.

  2. Leo KarelJan

    13 mei 2015 om 16:37

    Voor deze gore eikel “Eikelboom” nog maar even het begrip “Al Takiya” uitgelegd. Betekenis: de sluier, het heimelijke, geoorloofd om tegen niet-moslims onbeperkt te liegen.
    Ga je huiswerk maken, pulpvent Eikelboom!

  3. Tja, die foto van Rutte leidt de aandacht van het verhaal af. Wat een eng mannetje . Was Joris Demmink ook niet van de VVD. Volgens mij wilde Rutte geen vragen beantwoorden over Demmink. Als je goed naar die foto kijkt dan begin je te begrijpen waarom. Hij zou toch ook niet……

  4. Prachtig geschreven vertelling. De naam ‘Fabian’ doet overigens meteen denken aan de Fabian Society, dat sluipenderweg (infiltratie) een wereldwijde socialistische dictuur nastreeft.

  5. Zoetebiertje

    12 mei 2015 om 00:40

    haha Aderoos laat me niet lachen wie ben jij wel niet om te zeggen dat dit fake is?
    De Euro Elite zou juist willen dat je zo denkt. Aangezien ze natuurlijk een goed beeld van hun zelf willen hebben.

    Tevens dat de Elite rare seks gewoontes hebben is allang bekend kijkend naar het Ronde Huis in Nunspeet. Je hebt ook rijke lui die zich verkleden als Baby en verzorgt worden. Zo kan ik nog wel meer open trekken over de rariteiten van de elite.

    In het boek is veel meer informatie te vinden die gaan over Europese dossiers en het sociale leven op de Instituten daarvan. Dus gaat voort en lees!

  6. Alsjeblieft, dit hele verhaal is natuurlijk verzonnen. Gratuit je afzetten tegen een fictieve ambtenaar. Yukk!

  7. En die Rutte, de foto spreekt weer boekdelen, wat is dat eigenlijk voor een man? We hebben geen idee wat deze man denkt, doet en niet doet. Hij bedrijft politiek. Wat voor politiek met wat voor overtuiging? Een beetje eenzame enge man zonder schouders, letterlijk en figuurlijk. Wellicht ook zonder (echte) vrienden, alhoewel, zijn beste vriend , of liever, meest dominante vriend is, denk ik, Hussein Obama. Fijne gedachte maar het kan bijna niet anders.
    Ik speel nooit op de man, maar onze politici doen dat wel. Vandaar ik nu ook.

  8. Was ik verbaasd toen ik dit las? Neen. Een jonge dame in kort rokje wordt in Brussel blijkbaar als gewillige prooi ervaren. Mochten wij, de gewone man, zulke gedachten hebben en er ook op reageren dan is hoogstwaarschijnlijk een arrestatie het gevolg. Lekkere jongens daar in Brussel. Nou ja, nogmaals verbaasd? Kijk maar om je heen in stad en land en denk dan terug aan dit artikel.

  9. Als dit een beschrijving is van een gemiddelde (elite) Eurocraat, dan verbaast het me niets! Die vertonen allemaal psycho-seksuele trekjes, zoals een narcistische persoonlijkheidsstoornis, afgewisseld door een (verborgen) borderline-
    gevoel (lage eigenwaarde) en een sterke neiging tot (voor) oordelen die ze tonen door autoritair gedrag , met name bij vrouwen… Volkomen van de pot gerukt dus!

  10. drgertjanmulder

    11 mei 2015 om 14:50

    Ik weet niet wie SID Lucassen is maar deze column is adembenemend – complimenten
    Deze site is inmiddels heel bijzonder aan het worden

Reacties gesloten.

Theme by Anders NorénUp ↑