Waarom Gerrit Zalm extra superbonussen uitdeelt. Onder de top.

Door Dr. Gert Jan Mulder

Er komt een jongetje bij zijn vader met de vraag of vader hem het verschil wil uitleggen tussen theorie en praktijk, waarop de vader vraagt om even bij zijn moeder en zijn oudste zus de vraag voor te leggen of ze met een vreemde man naar bed zouden gaan tegen betaling van 1 miljoen euro. De jonge jongen doet dat, vraagt aan zijn moeder of ze voor 1 miljoen met een andere man naar bed zou gaan, waarop hij een klap voor zijn kop krijgt. Huilend legt hij uit dat hij door vader werd gestuurd, waarna de moeder excuses maakt en de vraag alsnog instemmend beantwoordt. Zijn oudste zus antwoord gelijk spontaan met een JA!!!!!!!!!!!! natuurlijk waarop hij terug gaat naar zijn vader met het resultaat. Allebei zeiden ja.

Maar vader, wat is nu dan het verschil tussen theorie en praktijk?  Wel jongen, in theorie zijn wij miljonair, maar in de praktijk hebben wij twee prostituees in huis.

Het verschil tussen theorie en praktijk is niet altijd even groot.

In de wetenschap worden “wetenschappelijke theorieën” gebruikt en misbruikt om wetenschap te bedrijven. Wetenschappelijke theorieën zijn wetmatigheden die –bewezen- altijd lijken te kloppen, totdat het tegendeel aangetoond wordt en de theorie wordt herzien of verworpen. Eén van die (vele) theorieën is de theorie van de onderneming[1] (Theory of the firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure Michael C. Jensen William H. Meckling, 1976). [2]

Meckling en Jensen lieten in hun werk zien hoe complex de relaties tussen de eigenaren van een onderneming en het management van de onderneming (kunnen) zijn en dat hun belangen niet vanzelfsprekend gelijkluidend behoeven te zijn. Ik hoef u maar even aan de recente vaste salaris verhoging bij ABN AMRO te herinneren om te laten zien hoezeer de belangen tussen u (de belastingbetalers en eigenaren via de Nederlandse overheid) en het management (van Slingelandt RvC en Zalm RvB c.s.) uiteen kunnen lopen.

De relaties tussen “eigenaar” (principal) en “management” (agent) kunnen ook worden toegepast, en begrepen in andere situaties.  De relatie tussen de bevolking die via de overheid het toezicht op banken delegeert aan het bestuur van een Centrale Bank is er bijvoorbeeld één, maar ook de delegatie aan het bestuur van de ECB (agent) (Mario Draghi c.s.) door de Centrale Banken (principals) van de aan de Euro deelnemende landen is er zo één. Ook in deze twee laatst genoemde twee situaties heeft u kunnen zien de afgelopen tijd dat er belangrijke en substantiële verschillen kunnen optreden in de manier waarop verschillend met belangen wordt omgegaan.

De theorie beschrijft niet alleen dat verschillen in belangen kunnen optreden, en dat aan het managen en een verantwoord bestuur van die relaties kosten (agency costs) zijn verbonden,  maar gaat ook dieper in op het gedrag of misdragingen van de betrokkenen en maakt gewag van drie uitzonderlijk relevante gedragingen die mensen eigen zijn: moral hazard, adverse selection en opportunistisch gedrag.

Adverse selection is het probleem dat de ene partij informatievoordeel heeft op de andere partij. Management heeft typisch beschikking over alle informatie binnen het bedrijf, en bepaalt op selectieve manier welke informatie met de eigenaren wordt gedeeld. Gerrit Zalm zal ongetwijfeld het Ministerie van Financiën (zijn ex-ambtenaren J) hebben kunnen overtuigen dat een salarisverhoging niet alleen wettelijk te rechtvaardigen was, maar ook bedrijfsmatig wenselijk (omdat anders -wederom- kwalitatief hoogwaardig management de bank zou verlaten).  Waar naar toe kan hij natuurlijk niet uitleggen, maar die vraag wordt hem door zijn ex-ambtenaren niet gesteld. Weten zij veel!

Moral hazard is het probleem dat de eigenaren acties van managers niet in zijn geheel kunnen observeren en beoordelen, en dat juist beslissingen of gedragingen door management meer ten gunste van het management zelf en te nadelen van de eigenaren kunnen uitpakken. In hoeverre kunnen de eigenaren de betrouwbaarheid van het management bepalen? Zalm en van Slingelandt hadden als opdracht de ABN AMRO zo snel als mogelijk weer naar de beurs te brengen. Als zij daarin slagen zullen zij vrijwel zeker de dag daarna hun baan kwijt zijn.

Tot slot gedragen mensen zich dikwijls opportunistisch.  Kort gezegd wordt hieronder verstaan het najagen van eigen belang, maar meer in het bijzonder qua gedragingen wordt daaronder begrepen, liegen, stelen, bedriegen, oplichten, benadelen, achterhouden etc.

Het was mij er aanvankelijk om te doen bij aanvang van het schrijven van deze column om via enkele omwegen uit te komen bij de politieke realiteit van alle dag waar dezelfde verschijnselen en relaties ook een rol spelen, maar veel lezers beklagen zich dikwijls dat mijn columns te lang zijn, dus moet u dat tegoed houden tot een volgende keer.

Eigen schuld.

 

[1] Ronald Coase schreef in 1937 in een prachtig kort essay getiteld the Nature of the firm, dat bepaalde activiteiten worden samengevoegd in één onderneming wanneer de kosten om die activiteiten samen te voegen lager zijn dan wanneer zij niet binnen een onderneming worden samengevoegd.

http://en.wikipedia.org/wiki/The_Nature_of_the_Firm

[2] http://www.sfu.ca/~wainwrig/Econ400/jensen-meckling.pdf

Tweet about this on TwitterShare on FacebookPrint this pageEmail this to someone

4 Reacties

  1. De afgelopen 30% devaluatie van de Euro verliep smetteloos. Een operatie die makkelijk fout had kunnen lopen. Het was antwoord op een E.B smeekbede aan dollar goden. Precies en gelijktijdig daalde de olieprijs als ofset van verlies export markt Rusland. Bankiers fungeerden als orkest spelers. Hun beloning is begrijpelijk.
    Kleinzielig wie hierover valt. Het grote werk is onzichtbaar zou de ex Rusland gevangene ambtenaar home made multimillionaire Khodorkovsky zeggen. Zijn voorbeeld doet volgen. Wie goed voor eigen doe goed E.U ontmoet.

  2. drgertjanmulder

    23 maart 2015 op 11:38

    In theorie klopt het wel dat de eigenaren /aandeelhouders het laatste woord hebben maar in de praktijk pakt dat dikwijls anders uit -:)

    Vandaar

  3. Andre van Delft

    23 maart 2015 op 10:57

    Gert Jan, kan je me uitleggen waarom de eigenaar niet gewoon het laatste woord heeft? Hij zou toch management moeten kunnen aanstellen over zijn eigendom onder de voorwaarde dat hij naar eigen inzicht ten alle tijde mag ingrijpen, wanneer naar zijn mening het management wanbeleid voert.

    Misschien is er een wet die zo’n arbeidsovereenkomst verbiedt, maar wat is dan de reden achter die wet?

© 2022 De Nieuwe Realist

Thema door Anders NorénOmhoog ↑